Ubezpieczenie zdrowotne i lekarz w Niemczech: Krankenkasse, EKUZ, zwolnienie lekarskie – poradnik 2026

Niemiecki system ochrony zdrowia należy do najlepszych w Europie, ale jego zasady różnią się od polskich. Zamiast jednego Narodowego Funduszu Zdrowia działa tu ponad dziewięćdziesiąt publicznych kas chorych, które konkurują ze sobą wysokością składki i dodatkowymi świadczeniami. Obok nich istnieją ubezpieczyciele prywatni. W tym poradniku wyjaśniamy, jak w tym systemie się odnaleźć.

Obowiązek ubezpieczenia

W Niemczech każda osoba mieszkająca na stałe musi mieć ubezpieczenie zdrowotne – w kasie publicznej (gesetzliche Krankenversicherung, GKV) albo u prywatnego ubezpieczyciela (private Krankenversicherung, PKV). Obowiązek dotyczy także obywateli UE od chwili przeprowadzki.

• Pracownicy zarabiający powyżej progu minijobu i poniżej rocznego progu dochodów (Versicherungspflichtgrenze, aktualizowanego co roku) są obowiązkowo ubezpieczeni w kasie publicznej. Pracodawca zgłasza ich do kasy wybranej przez pracownika.
• Osoby zarabiające powyżej progu, przedsiębiorcy i urzędnicy mogą wybrać między kasą publiczną a ubezpieczeniem prywatnym.
• Studenci są zwykle ubezpieczeni w kasie publicznej po preferencyjnej stawce lub w ramach ubezpieczenia rodzinnego.
• Osoby pobierające zasiłki ubezpiecza urząd wypłacający świadczenie.

Kto zwleka z zawarciem ubezpieczenia, może musieć zapłacić zaległe składki za cały okres, w którym powinien był być ubezpieczony. Nie odkładaj tej sprawy.

Choroba nie czeka, aż załatwisz formalności. Wybierz kasę chorych w pierwszym tygodniu – zanim będziesz jej potrzebować.

Ile kosztuje kasa chorych

Składka w kasie publicznej jest procentem od dochodu, a nie stałą kwotą. W 2026 r. obowiązują następujące stawki:

• składka podstawowa – 14,6% wynagrodzenia brutto, jednakowa we wszystkich kasach,
• składka dodatkowa (Zusatzbeitrag) – ustalana indywidualnie przez każdą kasę; średnia wyznaczona przez ministerstwo zdrowia na 2026 r. wynosi 2,9%, ale wiele kas pobiera więcej,
• ubezpieczenie pielęgnacyjne (Pflegeversicherung) – 3,6%, a osoby bezdzietne po ukończeniu 23 lat płacą dodatkowo 0,6%.

U pracowników pracodawca pokrywa połowę składki podstawowej i dodatkowej oraz połowę składki pielęgnacyjnej. Przykładowo przy kasie z dodatkową składką 2,9% pracownik płaci na ubezpieczenie zdrowotne 8,75% swojego wynagrodzenia brutto. Składki liczy się tylko do określonej górnej granicy dochodu – powyżej niej już nie rosną.

Przedsiębiorcy ubezpieczeni w kasie publicznej płacą całą składkę sami, co najmniej od ustawowej minimalnej podstawy wymiaru. Dla osób o niskich dochodach z działalności może to być znaczne obciążenie, dlatego przed założeniem firmy warto policzyć ten koszt.

Ubezpieczenie rodzinne – bez dodatkowej składki

Wielką zaletą kas publicznych jest ubezpieczenie rodzinne (Familienversicherung). Dzieci oraz małżonek lub zarejestrowany partner, którzy nie mają własnych dochodów lub zarabiają mało (np. na minijobie), są ubezpieczeni razem z członkiem kasy bez żadnej dodatkowej opłaty. W ubezpieczeniu prywatnym każda osoba płaci osobną składkę.

Jak wybrać kasę chorych

Masz pełną swobodę wyboru kasy publicznej. Przy wyborze warto porównać:

1. wysokość składki dodatkowej – różnica jednego punktu procentowego przy pensji 3000 euro brutto to 15 euro miesięcznie dla pracownika,
2. świadczenia dodatkowe – np. dopłaty do profesjonalnego czyszczenia zębów, szczepień podróżnych, kursów profilaktycznych czy osteopatii,
3. obsługę – aplikację, dostępność placówek, a czasem możliwość kontaktu w języku polskim.

Kasę możesz zmienić po 12 miesiącach członkostwa. Jeśli kasa podnosi składkę dodatkową, przysługuje Ci nadzwyczajne prawo wypowiedzenia, niezależnie od długości członkostwa. Zmiana jest prosta: wystarczy złożyć wniosek o członkostwo w nowej kasie, a ona zajmie się resztą.

Po przystąpieniu do kasy otrzymasz elektroniczną kartę ubezpieczenia zdrowotnego (elektronische Gesundheitskarte, eGK) ze zdjęciem. Zabieraj ją na każdą wizytę.

Jak korzystać z opieki zdrowotnej

Lekarz rodzinny (Hausarzt)

Pierwszym punktem kontaktu jest zazwyczaj lekarz rodzinny lub internista. Prowadzi dokumentację, kieruje na badania i do specjalistów. Wybierasz go sam – warto zrobić to od razu po przeprowadzce, zanim zachorujesz, bo w niektórych regionach praktyki nie przyjmują nowych pacjentów.

Wiele kas oferuje też taryfę „najpierw lekarz rodzinny” (hausarztzentrierte Versorgung): zobowiązujesz się chodzić do specjalistów przede wszystkim ze skierowaniem od swojego lekarza rodzinnego, a w zamian możesz otrzymać premię lub dodatkowe świadczenia. Udział jest dobrowolny.

Specjaliści

Do większości specjalistów możesz w kasie publicznej pójść bez skierowania. Skierowanie (Überweisung) od lekarza rodzinnego ułatwia jednak uzyskanie terminu, a do niektórych lekarzy, np. radiologów, jest wymagane. Na terminy u specjalistów czeka się czasem kilka tygodni.

Terminy i dyżury: numer 116 117

Pod ogólnokrajowym numerem 116 117 działa:

• Serwis umawiania wizyt (Terminservicestelle) – pomaga w uzyskaniu terminu u specjalisty, jeśli masz skierowanie z kodem pilności, a także u lekarza rodzinnego,
• Dyżur lekarski (ärztlicher Bereitschaftsdienst) – pomoc wieczorem, w nocy i w weekendy, gdy praktyki są zamknięte, a stan nie zagraża życiu.

Informacje dostępne są też na stronie 116117.de.

Nagły wypadek: 112

W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod numer 112 (pogotowie ratunkowe i straż pożarna) albo zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy (Notaufnahme). Nie korzystaj z oddziału ratunkowego przy drobnych dolegliwościach – dla nich jest dyżur lekarski 116 117.

Apteka i dopłaty

Leki na receptę wydaje apteka (Apotheke). Od 2024 r. recepty w kasach publicznych są wystawiane elektronicznie (E-Rezept) – w aptece wystarczy karta ubezpieczenia. Za leki na receptę dorośli dopłacają 10% ceny, co najmniej 5 i najwyżej 10 euro za opakowanie, ale nie więcej niż koszt leku. Dzieci i młodzież do 18 lat są zwolnione z dopłat. Nocą i w święta działa apteka dyżurna (Notdienstapotheke) – jej adres znajdziesz na drzwiach każdej apteki.

Dentysta

Podstawowe leczenie stomatologiczne jest w kasie publicznej bezpłatne. Przy protezach i koronach kasa wypłaca stały dodatek (Festzuschuss), a resztę pokrywa pacjent. Dodatek rośnie, jeśli regularnie chodzisz na przeglądy i masz to udokumentowane w książeczce premiowej (Bonusheft) – dlatego warto pilnować corocznych wizyt kontrolnych.

Lekarz mówiący po polsku

W Niemczech pracuje wielu lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów z Polski. Aby ich znaleźć:

• skorzystaj z wyszukiwarki lekarzy regionalnej izby lekarzy kas chorych (Kassenärztliche Vereinigung) – wiele z nich pozwala filtrować praktyki według języków, którymi posługuje się personel,
• zapytaj w swojej kasie chorych,
• przejrzyj ogłoszenia w dziale Usługi i fachowcy i zapytaj znajomych.

W sytuacjach, gdy nie ma polskojęzycznego personelu, możesz przyjść z osobą towarzyszącą, która pomoże w tłumaczeniu. Poinformuj o tym praktykę wcześniej.

Profilaktyka i szczepienia

Kasy publiczne finansują szereg badań profilaktycznych, z których warto korzystać:

• ogólny przegląd zdrowia (Gesundheits-Check-up) – jednorazowo między 18. a 34. rokiem życia, a od 35. roku życia co trzy lata,
• badania przesiewowe w kierunku nowotworów – m.in. cytologię, mammografię, badania jelita grubego i skóry, w zależności od wieku i płci,
• badania dzieci i młodzieży – seria badań od U1 zaraz po urodzeniu do U9 przed pójściem do szkoły oraz badanie J1 dla nastolatków; wyniki zapisuje się w żółtej książeczce badań (Gelbes Heft),
• szczepienia zalecane przez Stałą Komisję ds. Szczepień (STIKO) – bezpłatne w kasach publicznych.

Od 2020 r. obowiązuje w Niemczech ustawa o ochronie przed odrą: dzieci zapisywane do żłobka, przedszkola i szkoły muszą mieć udokumentowane szczepienie przeciw odrze lub odporność. Przywieź z Polski książeczkę szczepień dziecka – lekarz przepisze szczepienia do niemieckiej dokumentacji.

Płatne usługi dodatkowe i prawa pacjenta

W gabinetach często oferowane są tzw. indywidualne świadczenia zdrowotne (IGeL) – badania i zabiegi, których kasa nie finansuje, np. niektóre badania USG czy pomiar ciśnienia w oku bez wskazań. Masz prawo odmówić. Lekarz musi przed wykonaniem takiej usługi poinformować Cię o kosztach i zawrzeć z Tobą pisemną umowę.

Jako pacjent masz też prawo do wglądu we własną dokumentację medyczną i do otrzymania jej kopii, do rzetelnej informacji o leczeniu w zrozumiały sposób oraz – przy niektórych planowanych operacjach – do drugiej opinii innego lekarza na koszt kasy.

Zdrowie psychiczne

Pomoc psychologiczna i psychoterapia są w kasach publicznych finansowane. Do psychoterapeuty z umową z kasą możesz zgłosić się bez skierowania na konsultację wstępną (psychotherapeutische Sprechstunde). Na terapię długoterminową czeka się niestety często kilka miesięcy – w pilnych przypadkach pomoc w uzyskaniu terminu oferuje także numer 116 117. W Niemczech pracuje również wielu psychoterapeutów prowadzących terapię po polsku.

Zwolnienie lekarskie i zasiłek chorobowy

Jeśli zachorujesz jako pracownik:

1. Niezwłocznie poinformuj pracodawcę, najlepiej przed rozpoczęciem pracy w danym dniu, że jesteś niezdolny do pracy i jak długo to potrwa.
2. Idź do lekarza. Zaświadczenie o niezdolności do pracy (Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung) musi być wystawione najpóźniej od czwartego dnia choroby, chyba że umowa lub pracodawca wymagają go wcześniej. Od 2023 r. pracodawca pobiera je elektronicznie z kasy chorych (eAU) – nie musisz już dostarczać papierowego druku, ale nadal musisz zgłosić chorobę.
3. Przez sześć tygodni pracodawca wypłaca Ci pełne wynagrodzenie.
4. Od siódmego tygodnia kasa chorych wypłaca zasiłek chorobowy (Krankengeld) w wysokości 70% wynagrodzenia brutto, ale nie więcej niż 90% wynagrodzenia netto, przez maksymalnie 78 tygodni z powodu tej samej choroby w ciągu trzech lat.

Również przy chorobie dziecka możesz otrzymać zwolnienie od pracy i zasiłek z kasy chorych na opiekę nad chorym dzieckiem (Kinderkrankengeld). Liczba dni przysługujących w roku zależy od liczby dzieci i od tego, czy wychowujesz je samodzielnie.

Wypadek przy pracy

Skutkami wypadków przy pracy i w drodze do pracy nie zajmuje się kasa chorych, tylko ubezpieczenie wypadkowe (Berufsgenossenschaft). Zawsze mów lekarzowi, że uraz powstał w pracy. Szczegóły w poradniku Wypadek przy pracy w Niemczech.

Ciąża i urlop macierzyński

W ciąży kobieta ma prawo do bezpłatnej opieki lekarskiej i położnej. Obowiązuje ochrona macierzyństwa (Mutterschutz): sześć tygodni przed przewidywaną datą porodu kobieta może, a osiem tygodni po porodzie nie może pracować (dwanaście tygodni po porodzie przedwczesnym lub mnogim). W tym czasie otrzymuje świadczenie macierzyńskie od kasy chorych, uzupełniane przez pracodawcę do wysokości dotychczasowego wynagrodzenia netto. Kobietę w ciąży co do zasady nie można zwolnić z pracy. Wszystko o opiece w ciąży, porodzie i dokumentach dziecka znajdziesz w poradniku Ciąża i poród w Niemczech. O Elterngeld piszemy w poradniku Kindergeld, Elterngeld i inne świadczenia.

Pracujesz przy granicy lub jesteś w Niemczech czasowo

EKUZ – tylko na pobyt tymczasowy

Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego z NFZ uprawnia do niezbędnego leczenia w Niemczech podczas tymczasowego pobytu – na urlopie, w podróży, podczas krótkiego wyjazdu. Nie zastępuje ubezpieczenia, jeśli mieszkasz lub pracujesz w Niemczech na podstawie niemieckiej umowy. Z kartą EKUZ korzystasz z usług lekarzy, którzy mają umowę z kasami publicznymi, na tych samych zasadach co ubezpieczeni w Niemczech.

Pracownik delegowany

Jeśli polski pracodawca deleguje Cię do Niemiec, pozostajesz ubezpieczony w ZUS i NFZ (potwierdza to zaświadczenie A1). W Niemczech korzystasz z leczenia na podstawie EKUZ.

Pracownik przygraniczny (formularz S1)

Jeśli mieszkasz w Polsce i codziennie lub co tydzień dojeżdżasz do pracy w Niemczech, jesteś ubezpieczony w niemieckiej kasie chorych. Kasa wystawi Ci formularz S1, który rejestrujesz w oddziale NFZ. Dzięki temu Ty i członkowie Twojej rodziny możecie korzystać z leczenia w Polsce na koszt niemieckiej kasy, a Ty – także w Niemczech. Analogicznie osoby mieszkające po niemieckiej stronie i pracujące w Polsce rejestrują polski formularz S1 w wybranej niemieckiej kasie.

Opieka nad osobą starszą

Jeśli ktoś w rodzinie wymaga stałej pomocy, można złożyć wniosek o przyznanie stopnia pielęgnacyjnego (Pflegegrad) w kasie pielęgnacyjnej, która działa przy kasie chorych. Po ocenie przez służbę medyczną przysługuje – w zależności od stopnia – świadczenie pieniężne za opiekę w domu (Pflegegeld), świadczenia rzeczowe albo dopłata do domu opieki. Wielu Polaków pracuje w Niemczech jako opiekunowie osób starszych – oferty i zasady legalnego zatrudnienia znajdziesz w dziale Opieka.

Najczęstsze pytania

Czy mogę mieć ubezpieczenie w Polsce, jeśli mieszkam w Niemczech?

Co do zasady ubezpieczenie społeczne i zdrowotne obowiązuje w państwie, w którym pracujesz. Jeśli mieszkasz w Niemczech i pracujesz w Polsce, jesteś ubezpieczony w Polsce i korzystasz z opieki w Niemczech na podstawie formularza S1. Osoby mieszkające i pracujące w Niemczech muszą być ubezpieczone w Niemczech.

Czy kasa chorych refunduje leczenie w Polsce?

Na podstawie przepisów UE możesz zaplanować niektóre świadczenia w innym państwie członkowskim i ubiegać się o zwrot kosztów do wysokości stawek obowiązujących w Niemczech. Leczenie szpitalne wymaga zwykle wcześniejszej zgody kasy. Przed wyjazdem na zabieg zapytaj kasę o zasady.

Co, jeśli nie mam jeszcze karty ubezpieczenia?

Jeśli jesteś już członkiem kasy, a karta jeszcze nie dotarła, poproś kasę o zaświadczenie zastępcze – praktyka lekarska może też sama sprawdzić ubezpieczenie. Bez ubezpieczenia za leczenie zapłacisz jak pacjent prywatny.

Czy prywatne ubezpieczenie jest lepsze?

Nie zawsze. Prywatne ubezpieczenie bywa korzystne dla osób młodych, zdrowych i dobrze zarabiających, ale składka zależy od wieku i stanu zdrowia, rośnie z czasem i nie obejmuje bezpłatnie rodziny. Powrót do kasy publicznej jest później często trudny, szczególnie po 55. roku życia. Decyzję warto przemyśleć i skonsultować z niezależnym doradcą.

Czy za wizytę u lekarza trzeba płacić?

W kasie publicznej nie płacisz za wizytę u lekarza z umową z kasą – opłata za wizytę została zniesiona w 2013 r. Dopłaty obowiązują natomiast m.in. przy lekach na receptę, niektórych środkach pomocniczych oraz przy pobycie w szpitalu: dorośli płacą 10 euro za dzień, maksymalnie za 28 dni w roku kalendarzowym. Osoby o niskich dochodach mogą wystąpić o zwolnienie z dopłat po przekroczeniu rocznego limitu obciążeń, który wynosi co do zasady 2% dochodów brutto gospodarstwa domowego (1% w przypadku osób przewlekle chorych).

Terminy i wsparcie

• Jak dostać termin u lekarza i ile kosztuje dentysta
• Pomoc psychologiczna i psychoterapia na kasę chorych

Przydatne numery i strony

• 112 – pogotowie ratunkowe i straż pożarna
• 116 117 – dyżur lekarski i umawianie wizyt, 116117.de
• 0800 111 0 111 i 0800 111 0 222 – bezpłatny telefon zaufania (Telefonseelsorge), całodobowo
• nfz.gov.pl – EKUZ i formularz S1 po stronie polskiej