Słownik urzędowy niemiecko-polski: 150 pojęć z urzędów, pracy, podatków i życia w Niemczech

Niemiecka administracja posługuje się specyficznym językiem – precyzyjnym, pełnym długich złożeń i skrótów. Nawet osoby dobrze znające niemiecki bywają zaskoczone słowami, które pojawiają się w decyzjach urzędów, umowach i pismach od pracodawcy. Ten słownik ma pomóc szybko zrozumieć, o co chodzi. Przy wielu hasłach znajdziesz odnośnik do poradnika, w którym temat opisujemy szczegółowo.

Słownik ma charakter pomocniczy. Wyjaśnienia są uproszczone – w konkretnej sprawie zawsze czytaj całe pismo i w razie wątpliwości zapytaj w urzędzie lub poradni.

Pisma urzędowe i terminy

• Bescheid – decyzja urzędu (np. o podatku, świadczeniu). Zawsze sprawdź pouczenie na końcu.
• Rechtsbehelfsbelehrung – pouczenie o środkach odwoławczych: jaki środek, w jakim terminie i gdzie.
• Frist – termin. Fristgerecht – w terminie. Fristablauf – upływ terminu.
• Widerspruch – odwołanie (sprzeciw) od decyzji w sprawach administracyjnych i socjalnych. Zob. Odwołanie od decyzji urzędu.
• Einspruch – odwołanie w sprawach podatkowych i Kindergeld.
• Antrag – wniosek. Antragsteller – wnioskodawca.
• Anhörung – wysłuchanie; urząd informuje, że zamierza wydać niekorzystną decyzję, i daje szansę na odpowiedź.
• Aktenzeichen (Az.) – sygnatura sprawy – podawaj ją w każdej korespondencji.
• Anlage – załącznik.
• Nachweis – dowód, zaświadczenie.
• Unterlagen – dokumenty.
• Mitwirkungspflicht – obowiązek współdziałania (np. dostarczenia dokumentów); jego naruszenie może skutkować odmową świadczenia.
• Zustellung – doręczenie; gelber Umschlag (żółta koperta) – doręczenie urzędowe z datą.
• Mahnung – upomnienie. Mahnbescheid – sądowy nakaz zapłaty (sprzeciw w ciągu dwóch tygodni).
• Vollmacht – pełnomocnictwo.
• beglaubigte Kopie – kopia poświadczona za zgodność z oryginałem.
• Übersetzung (beglaubigte) – tłumaczenie (przysięgłe).
• Unterschrift – podpis.
• Termin – umówiona wizyta (nie termin w sensie „deadline”).

Połowa strachu przed niemieckim urzędem to strach przed słowami. Znasz słowa – znasz swoje prawa.

Meldunek i dokumenty

• Anmeldung / Abmeldung / Ummeldung – zameldowanie / wymeldowanie / przemeldowanie. Zob. Przeprowadzka do Niemiec.
• Bürgeramt / Einwohnermeldeamt – urząd meldunkowy.
• Wohnungsgeberbestätigung – potwierdzenie wprowadzenia się od wynajmującego.
• Meldebescheinigung – zaświadczenie o zameldowaniu.
• Hauptwohnsitz / Nebenwohnsitz – miejsce zamieszkania główne / dodatkowe.
• Personalausweis / Reisepass – dowód osobisty / paszport.
• Standesamt – urząd stanu cywilnego.
• Geburtsurkunde / Heiratsurkunde / Sterbeurkunde – akt urodzenia / małżeństwa / zgonu.
• Staatsangehörigkeit – obywatelstwo. Einbürgerung – naturalizacja. Zob. Obywatelstwo niemieckie.
• Führungszeugnis – zaświadczenie o niekaralności.
• Rundfunkbeitrag – opłata radiowo-telewizyjna od mieszkania.

Podatki

• Finanzamt – urząd skarbowy.
• Steuer-ID (Identifikationsnummer) – osobisty numer identyfikacji podatkowej. Zob. numery podatkowe.
• Steuernummer – numer sprawy w urzędzie skarbowym.
• USt-IdNr – numer VAT UE.
• Steuerklasse – klasa podatkowa (I–VI).
• Lohnsteuer – podatek od wynagrodzenia pobierany przez pracodawcę.
• Einkommensteuererklärung (Steuererklärung) – roczne zeznanie podatkowe. Zob. Zwrot podatku z Niemiec.
• Steuerbescheid – decyzja podatkowa.
• Werbungskosten – koszty uzyskania przychodu.
• Pendlerpauschale / Entfernungspauschale – ryczałt za dojazdy.
• doppelte Haushaltsführung – podwójne gospodarstwo domowe.
• Kirchensteuer – podatek kościelny.
• Solidaritätszuschlag (Soli) – dodatek solidarnościowy.
• Grundfreibetrag – kwota wolna od podatku.
• Kinderfreibetrag – ulga podatkowa na dziecko.
• Umsatzsteuer / Mehrwertsteuer – VAT.
• Kleinunternehmer – mały przedsiębiorca zwolniony z VAT.
• Freistellungsbescheinigung – zaświadczenie o zwolnieniu z podatku budowlanego. Zob. poradnik § 48b.
• Bauabzugsteuer – podatek budowlany (15%).
• Gewerbesteuer – podatek od działalności gospodarczej (gminny).
• ELSTER – portal elektronicznych rozliczeń podatkowych.
• Steuerberater / Lohnsteuerhilfeverein – doradca podatkowy / stowarzyszenie pomocy podatkowej.

Praca

• Arbeitsvertrag – umowa o pracę.
• Probezeit – okres próbny.
• Kündigung / Kündigungsfrist – wypowiedzenie / okres wypowiedzenia. Zob. wzór wypowiedzenia.
• Aufhebungsvertrag – porozumienie o rozwiązaniu umowy.
• Arbeitszeugnis – świadectwo pracy z oceną. Zob. Arbeitszeugnis.
• Lohnabrechnung / Gehaltsabrechnung – pasek wynagrodzeń. Zob. jak czytać pasek.
• Brutto / Netto – przed / po potrąceniach.
• Mindestlohn – płaca minimalna.
• Tarifvertrag – układ zbiorowy.
• Überstunden – nadgodziny. Arbeitszeitkonto – konto czasu pracy.
• Urlaubsanspruch – prawo do urlopu.
• Krankschreibung / Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung (AU) – zwolnienie lekarskie.
• Lohnfortzahlung (Entgeltfortzahlung) – wynagrodzenie w czasie choroby.
• Minijob / Midijob – praca do granicy minijobu / w strefie przejściowej.
• Zeitarbeit / Leiharbeit – praca tymczasowa. Zob. Praca przez agencję.
• Entsendung – delegowanie pracownika.
• Betriebsrat – rada zakładowa.
• Gewerkschaft – związek zawodowy.
• Arbeitsgericht – sąd pracy.
• Schwarzarbeit – praca na czarno.
• Scheinselbstständigkeit – pozorne samozatrudnienie.
• Gewerbeanmeldung – rejestracja działalności.
• Handwerkskammer / IHK – izba rzemieślnicza / izba przemysłowo-handlowa.
• Anerkennung – uznanie kwalifikacji.

Świadczenia

• Agentur für Arbeit – agencja pracy. Jobcenter – urząd wypłacający podstawowe zabezpieczenie socjalne.
• Arbeitslosengeld – zasiłek dla bezrobotnych. Zob. zasiłek krok po kroku.
• arbeitsuchend melden – zgłoszenie się jako osoba poszukująca pracy.
• Sperrzeit – karencja w zasiłku.
• Grundsicherungsgeld – podstawowe zabezpieczenie socjalne (dawniej Bürgergeld).
• Kindergeld – zasiłek na dziecko. Zob. wniosek o Kindergeld.
• Familienkasse – kasa rodzinna.
• Kinderzuschlag – dodatek na dziecko dla rodzin o niższych dochodach.
• Elterngeld / Elternzeit – świadczenie rodzicielskie / urlop rodzicielski.
• Wohngeld – dodatek mieszkaniowy.
• Unterhaltsvorschuss – zaliczka alimentacyjna.
• Rente / Rentenversicherung – emerytura / ubezpieczenie emerytalne. Zob. Emerytura z Niemiec.
• Insolvenzgeld – świadczenie przy upadłości pracodawcy.
• Leistungsbescheid – decyzja o przyznaniu świadczenia.
• Rückforderung – żądanie zwrotu świadczenia.

Zdrowie i ubezpieczenia

• Krankenkasse – kasa chorych. Zob. Ubezpieczenie zdrowotne.
• Versichertenkarte / Gesundheitskarte – karta ubezpieczenia zdrowotnego.
• Hausarzt / Facharzt – lekarz rodzinny / specjalista.
• Überweisung – skierowanie (także: przelew bankowy!).
• Rezept / E-Rezept – recepta / e-recepta.
• Zuzahlung – dopłata pacjenta.
• Notaufnahme / Notarzt – izba przyjęć / lekarz pogotowia.
• Pflegeversicherung / Pflegegrad – ubezpieczenie pielęgnacyjne / stopień potrzeby opieki.
• Berufsgenossenschaft – ubezpieczenie wypadkowe. Zob. Wypadek przy pracy.
• Haftpflichtversicherung – ubezpieczenie OC.
• Hausratversicherung – ubezpieczenie mienia domowego.
• Mutterschutz – ochrona macierzyństwa.

Mieszkanie

• Mietvertrag – umowa najmu. Zob. Umowa najmu.
• Kaltmiete / Warmmiete – czynsz bez opłat / z opłatami.
• Nebenkosten / Betriebskosten – koszty eksploatacyjne.
• Nebenkostenabrechnung – roczne rozliczenie kosztów.
• Kaution – kaucja.
• Vermieter / Mieter – wynajmujący / najemca.
• Hausverwaltung – zarządca nieruchomości.
• Hausordnung – regulamin domu.
• Mieterhöhung – podwyżka czynszu.
• Mietminderung – obniżenie czynszu z powodu wad.
• Eigenbedarf – potrzeba własna wynajmującego (powód wypowiedzenia).
• Übergabeprotokoll – protokół zdawczo-odbiorczy.
• Mieterverein – stowarzyszenie najemców.
• Wohnberechtigungsschein (WBS) – zaświadczenie uprawniające do mieszkania dotowanego.
• Sperrmüll / Restmüll / Pfand – gabaryty / odpady zmieszane / kaucja za opakowania.

Bank, pieniądze, długi

• Girokonto / Basiskonto – rachunek bieżący / konto podstawowe. Zob. Konto, kredyt i Schufa.
• Überweisung / Lastschrift / Dauerauftrag – przelew / polecenie zapłaty / zlecenie stałe.
• Schufa – biuro informacji kredytowej.
• Dispo – debet w rachunku.
• Ratenzahlung – spłata w ratach.
• Inkasso – windykacja.
• Pfändung / P-Konto – zajęcie / konto chronione przed zajęciem.
• Gerichtsvollzieher – komornik.
• Schuldnerberatung – poradnia dłużnicza.

Rodzina, prawo, sąd

• Familiengericht – sąd rodzinny. Zob. Rozwód i alimenty.
• Jugendamt – urząd ds. młodzieży.
• Sorgerecht / Umgangsrecht – władza rodzicielska / prawo do kontaktów.
• Unterhalt – alimenty.
• Scheidung – rozwód.
• Erbschaft / Erbschein – spadek / poświadczenie dziedziczenia. Zob. Spadek PL–DE.
• Testament / Pflichtteil – testament / zachowek.
• Nachlassgericht – sąd spadkowy.
• Notar / Rechtsanwalt – notariusz / adwokat.
• Beratungshilfe / Prozesskostenhilfe – pomoc doradcza / pomoc w kosztach postępowania.
• Klage – pozew. Urteil – wyrok. Vergleich – ugoda.

Samochód i transport

• Zulassungsstelle – wydział rejestracji pojazdów. Zob. Samochód w Niemczech.
• Führerschein – prawo jazdy.
• Kfz-Steuer – podatek od pojazdu.
• TÜV / Hauptuntersuchung (HU) – badanie techniczne.
• eVB-Nummer – kod potwierdzenia OC.
• Umweltplakette – naklejka ekologiczna.
• Bußgeldbescheid – mandat (decyzja o grzywnie).
• Deutschlandticket – bilet na komunikację regionalną w całych Niemczech.

Szkoła i dzieci

• Kita / Krippe / Kindergarten – żłobek i przedszkole.
• Kita-Gutschein – bon na miejsce w Kita (np. w Berlinie).
• Grundschule / Gymnasium – szkoła podstawowa / gimnazjum (prowadzi do matury).
• Schulpflicht – obowiązek szkolny.
• Zeugnis – świadectwo (szkolne lub pracy).
• Elternabend – zebranie rodziców.
• Ausbildung – kształcenie zawodowe.
• Schulferien – ferie szkolne. Zob. Święta i ferie.

Skróty, które często się pojawiają

• i. A. (im Auftrag) – z upoważnienia (przy podpisie urzędnika).
• z. Hd. (zu Händen) – do rąk.
• Az. – sygnatura.
• ggf. (gegebenenfalls) – ewentualnie.
• u. a. (unter anderem) – między innymi.
• gem. (gemäß) – zgodnie z.
• i. V. m. (in Verbindung mit) – w związku z (przy przepisach).
• Abs. / S. / Nr. – ustęp / zdanie / numer (w przepisach).
• BGB / SGB / EStG / AO – kodeks cywilny / kodeks socjalny / ustawa o podatku dochodowym / ordynacja podatkowa.
• MfG (Mit freundlichen Grüßen) – z poważaniem.

Fałszywi przyjaciele w urzędach

• Termin – umówiona wizyta, nie „termin ostateczny” (to Frist).
• Überweisung – przelew bankowy albo skierowanie do lekarza.
• Bescheid – decyzja, a nie „wiadomość”.
• Rente – emerytura lub renta, nie tylko „renta”.
• Kurs – także kurs walut.
• Gift – trucizna, nie prezent.
• Chef – szef, nie kucharz.

Zwroty przydatne w urzędzie

• „Ich habe einen Termin um … Uhr.” – Mam wizytę na godzinę …
• „Ich habe einen Brief bekommen und verstehe ihn nicht.” – Dostałem list i go nie rozumiem.
• „Bis wann muss ich antworten?” – Do kiedy muszę odpowiedzieć?
• „Welche Unterlagen fehlen noch?” – Jakich dokumentów jeszcze brakuje?
• „Kann ich die Unterlagen per E-Mail schicken?” – Czy mogę wysłać dokumenty e-mailem?
• „Können Sie mir den Eingang bestätigen?” – Czy może Pan/Pani potwierdzić wpływ?
• „Ich möchte Widerspruch einlegen.” – Chcę złożyć odwołanie.
• „Ich brauche einen Dolmetscher.” – Potrzebuję tłumacza.
• „Wer ist für meinen Fall zuständig?” – Kto zajmuje się moją sprawą?

Krótkie zdania do pism – gotowe do użycia

• „Sehr geehrte Damen und Herren,” – Szanowni Państwo,
• „in der Anlage sende ich Ihnen die angeforderten Unterlagen.” – w załączeniu przesyłam wymagane dokumenty.
• „Bitte teilen Sie mir mit, ob noch Unterlagen fehlen.” – Proszę o informację, czy brakuje jeszcze dokumentów.
• „Ich bitte um Fristverlängerung bis zum …, da …” – Proszę o przedłużenie terminu do …, ponieważ …
• „Meine neue Adresse lautet: …” – Mój nowy adres to: …
• „Bitte senden Sie mir die Unterlagen an folgende Adresse: …” – Proszę przesłać dokumenty na adres: …
• „Mit freundlichen Grüßen” – Z poważaniem

Pisma zawsze podpisuj, podawaj Aktenzeichen i datę, a kopię zachowaj dla siebie.

Najczęstsze rodzaje pism – jak je rozpoznać

• Bescheid – decyzja; zawiera rozstrzygnięcie i pouczenie o odwołaniu.
• Anhörung – zapowiedź niekorzystnej decyzji; masz szansę się wypowiedzieć – skorzystaj z niej.
• Aufforderung / Mitwirkungsaufforderung – wezwanie do dostarczenia dokumentów lub informacji w terminie.
• Mahnung – upomnienie przed egzekucją.
• Mahnbescheid – sądowy nakaz zapłaty (żółta koperta) – dwa tygodnie na sprzeciw.
• Vollstreckungsankündigung – zapowiedź egzekucji.
• Einladung – zaproszenie na wizytę (np. do Jobcenter) – niestawienie się bez usprawiedliwienia może mieć skutki.

Wyrażenia z pism urzędowych – co naprawdę znaczą

• „Wir bitten um Ihre Mitwirkung.” – Prosimy o współdziałanie (czyli: dostarcz dokumenty, inaczej możemy odmówić).
• „Bitte reichen Sie folgende Unterlagen bis zum … ein.” – Proszę złożyć następujące dokumenty do dnia …
• „Der Bescheid ist bestandskräftig.” – Decyzja jest ostateczna (termin na odwołanie minął).
• „Die Frist beginnt mit der Bekanntgabe.” – Termin biegnie od doręczenia.
• „Wir beabsichtigen, … aufzuheben.” – Zamierzamy uchylić … (zapowiedź niekorzystnej decyzji – możesz się wypowiedzieć).
• „Eine Rückforderung wird geprüft.” – Sprawdzamy, czy żądać zwrotu.
• „Die Zahlung wird vorläufig eingestellt.” – Wypłata zostaje tymczasowo wstrzymana.
• „Ohne Ihre Mitwirkung kann die Leistung versagt werden.” – Bez Twojej współpracy świadczenie może zostać odmówione.
• „Gegen diesen Bescheid kann innerhalb eines Monats … Widerspruch eingelegt werden.” – Od tej decyzji można w ciągu miesiąca wnieść odwołanie.

Jak korzystać ze słownika

Jeśli otrzymasz pismo, którego nie rozumiesz:

1. Znajdź rodzaj pisma (Bescheid, Mahnung, Anhörung) i termin (Frist).
2. Sprawdź Aktenzeichen i nadawcę.
3. Przeczytaj pouczenie na końcu.
4. Zajrzyj do odpowiedniego poradnika – linki znajdziesz przy hasłach.
5. Jeśli sprawa jest pilna lub skomplikowana – skontaktuj się z poradnią lub biurem, najlepiej jeszcze przed upływem terminu.

Przydatne strony

• dict.cc – słownik niemiecko-polski online
• anerkennung-in-deutschland.de – uznawanie kwalifikacji
• gov.pl/web/niemcy – ambasada i konsulaty RP
• Wszystkie poradniki: Poradnik po Niemczech